Przejdź do treści

ZdrowieTreść promocyjna8 min czytania

Wysoki cholesterol a serce - kiedy oprócz badań krwi warto wykonać echo serca?

Wysoki cholesterol rzadko daje wczesne objawy ze strony układu krążenia, dlatego poza badaniami krwi wykonuje się niekiedy echo serca. Zwykły lipidogram nie pokazuje bowiem kurczliwości mięśnia ani zmian w budowie zastawek. Badanie USG jest konieczne przy dusznościach, szmerach osłuchowych lub obciążeniach takich jak cukrzyca.

Jak wysoki cholesterol obciąża serce i naczynia?

Zaburzenia gospodarki lipidowej rozwijają się bezboleśnie przez wiele lat i nie dają żadnych wczesnych objawów. W Polsce dotyczą ponad 20 milionów osób, a spora część z nich nie wie o zagrożeniu. Nadmiar lipoprotein we krwi przenika przez uszkodzony śródbłonek naczyniowy i odkłada się w ścianach tętnic jako blaszki miażdżycowe. Z czasem blaszki twardnieją, zwężają światło naczyń i mocno ograniczają przepływ krwi do ważnych narządów.

Związek między stężeniem frakcji lipidowych a stanem układu krążenia da się opisać liczbami. Gdy cholesterol LDL rośnie o około 38-40 mg/dl, ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych zwiększa się nawet o 20-25%. Zagrożenie długoterminowe dotyczy też młodszych osób: jeśli cholesterol nie-HDL przekracza u nich 216 mg/dl, w kolejnych dekadach życia zapowiada to poważne powikłania, chyba że poziom ten zostanie w porę obniżony o połowę.

Przewlekłe zwężenie tętnic wieńcowych niedotlenia mięsień sercowy, a pęknięcie niestabilnej blaszki wywołuje nagły zawał serca lub udar mózgu. Serce musi też pompować krew przez sztywne, oporne naczynia. Przeciążone, stopniowo traci rezerwy i w końcu dochodzi do niewydolności krążenia. Badanie, jakim jest echo serca w Legionowie, wykonuje między innymi przychodnia Milmed.

Co mówi lipidogram i jakie są cele LDL?

Profil lipidowy to laboratoryjny punkt wyjścia do oceny układu krążenia. Badanie krwi pokazuje stężenia poszczególnych frakcji tłuszczowych, a każda z nich inaczej działa na ściany naczyń. U dorosłych cholesterol całkowity powinien wynosić poniżej 200 mg/dl, ale sam ten wynik nie daje pełnego obrazu bez rozbicia na składowe.

Pełny lipidogram obejmuje cztery podstawowe parametry oraz wskaźniki pochodne:

  • Cholesterol LDL przenosi cząsteczki lipidów z wątroby do komórek i jest bezpośrednim budulcem zmian miażdżycowych.
  • Frakcja HDL zabiera nadmiar cholesterolu z tkanek obwodowych z powrotem do wątroby, gdzie jest metabolizowany.
  • Trójglicerydy magazynują energię w tkance tłuszczowej, a ich nadwyżka nasila stany zapalne i pogłębia uszkodzenia śródbłonka.
  • Cholesterol nie-HDL obejmuje wszystkie cząstki o potencjale aterogennym i dodatkowo pokazuje skalę zagrożenia.

Docelowe stężenie LDL zależy od ogólnego stanu zdrowia. Lekarz bierze pod uwagę wiek, płeć, przedwczesne choroby serca w rodzinie oraz schorzenia współistniejące, zwłaszcza cukrzycę i nadciśnienie tętnicze. Osobną rolę odgrywa lipoproteina (a), czyli Lp(a). Jej poziom jest silnie uwarunkowany genetycznie, zwykłe zmiany stylu życia go nie ruszają, a sama cząstka jest niezależnym czynnikiem ryzyka i przyspiesza odkładanie blaszek w naczyniach.

Docelowy poziom LDL przy różnym ryzyku

Wartości referencyjne na wydrukach z laboratorium bywają mylące, bo w nowoczesnej kardiologii nie ma jednej normy LDL dla wszystkich. Próg ustala się indywidualnie, na podstawie całościowego ryzyka sercowo-naczyniowego: stylu życia, masy ciała, cukrzycy i chorób w rodzinie. Im więcej czynników obciąża naczynia, tym niższe są zalecane granice.

Aktualne wytyczne dzielą pacjentów na kategorie, z których każda ma swój limit cholesterolu:

  • Osoby zdrowe, z niskim prawdopodobieństwem powikłań, powinny mieć wynik poniżej 115 mg/dl, a przy ryzyku umiarkowanym poniżej 100 mg/dl.
  • Przy wysokim ryzyku LDL trzeba obniżyć poniżej 70 mg/dl. Dotyczy to między innymi pacjentów z cukrzycą, u których ciśnienie tętnicze powinno być niższe niż 130/80 mmHg.
  • Przy bardzo wysokim ryzyku celem jest wartość poniżej 55 mg/dl, to standard w zaawansowanej prewencji powikłań naczyniowych.
  • Jeśli ktoś przebył dwa zawały lub udary w ciągu dwóch lat, LDL powinien spaść poniżej 40 mg/dl, żeby powstrzymać kolejne incydenty.

Tak niskie wartości u osób z grup wysokiego ryzyka wymagają ścisłej współpracy ze specjalistą i regularnego sprawdzania efektów leczenia.

Czy badania krwi wystarczą do oceny serca?

Badania laboratoryjne mówią dużo o stężeniach krążących cząsteczek, ale nie pokazują budowy ani kurczliwości mięśnia sercowego. Lipidogram informuje tylko o materiale budulcowym blaszek miażdżycowych, nie ujawnia natomiast uszkodzeń tkanek ani wydolności serca. Prawidłowy lub umiarkowany wynik potrafi uśpić czujność, co potwierdzają duże dane kliniczne.

Widać to w analizie 137 tysięcy pacjentów hospitalizowanych z powodu ostrego zawału serca w 541 placówkach. Średni LDL wynosił w tej grupie 104,9 mg/dl (odchylenie 39,8 mg/dl), czyli mieścił się w granicach uznawanych za przeciętne. Wśród osób bez wcześniejszego rozpoznania chorób układu krążenia aż 72,1% miało w chwili zawału LDL poniżej 130 mg/dl.

Te obserwacje mają jednak ograniczenia. Pomiary wykonywano zaraz po przyjęciu do szpitala, a ostry stan zapalny towarzyszący martwicy mięśnia sercowego mógł wtórnie obniżyć stężenie lipidów w surowicy. Zestawienie pokazuje korelację statystyczną, nie dowodzi związku przyczynowo-skutkowego. Żeby rzetelnie ocenić zagrożenie, trzeba połączyć badania laboratoryjne z obrazowymi, które sprawdzają stan samego narządu.

Kiedy oprócz lipidogramu warto zrobić echo serca?

Echo serca wykonuje się wtedy, gdy zaburzeniom lipidowym towarzyszą inne obciążenia zdrowotne albo niepokojące dolegliwości. Nieprawidłowy profil lipidowy sygnalizuje zagrożenie biochemiczne, a USG serca pokazuje, czy choroba zdążyła już naruszyć strukturę mięśnia. O skierowaniu na badanie decyduje lekarz po przeanalizowaniu ryzyka pacjenta, zwłaszcza gdy przy osłuchiwaniu usłyszy szmery.

Badanie ultrasonograficzne serca rozważa się przede wszystkim w takich sytuacjach:

  • Przy wysokim lub bardzo wysokim ryzyku sercowo-naczyniowym trzeba sprawdzić wydolność serca, zanim zacznie się lub zmieni intensywną farmakoterapię.
  • Choroby współistniejące, takie jak wieloletnie nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, zespół metaboliczny czy przebyty zawał, bardzo przyspieszają zmiany anatomiczne w układzie krążenia.
  • Wczesne choroby naczyniowe w najbliższej rodzinie uzasadniają wcześniejszą kontrolę obrazową, nawet jeśli pacjent jest jeszcze młody.
  • Przewlekłe objawy, czyli duszność wysiłkowa, nawracające obrzęki nóg, zawroty głowy czy odczuwalne kołatanie serca, mogą wskazywać na pogorszenie pracy serca.

Nagły, ostry ból w klatce piersiowej, duszność spoczynkowa, omdlenie czy nagłe zaburzenia rytmu serca zagrażają życiu. W takim wypadku trzeba od razu wezwać zespół ratownictwa medycznego.

Co pokazuje echo serca, a czego nie wykryje?

Echokardiografia pokazuje budowę i pracę serca na żywo, za pomocą fal ultradźwiękowych. Mierzy grubość ścian mięśnia sercowego, wymiary przedsionków i komór oraz pracę zastawek. Wykrywa wady wrodzone i nabyte, w tym zwężenia i niedomykalność zastawek, a także powiększenie jam serca, płyn w worku osierdziowym, skrzepliny, guzy i tętniaki aorty. Służy też do rozpoznawania zapalenia wsierdzia i kardiomiopatii.

W diagnozowaniu niewydolności krążenia to badanie jest podstawą. Lekarz ocenia funkcję skurczową i rozkurczową komór oraz wylicza frakcję wyrzutową lewej komory (EF), ważny wskaźnik jej pracy. Widać też zaburzenia kurczliwości i blizny pozawałowe, które świadczą o przebytym niedotlenieniu tkanek. USG uwidacznia zaawansowane zmiany miażdżycowe w początkowym odcinku aorty, ale nie wykrywa blaszek wewnątrz małych tętnic wieńcowych. Chorobę wieńcową rozpoznaje się innymi metodami, na przykład próbą wysiłkową EKG albo inwazyjną koronarografią.

Echo nie zastąpi też lipidogramu. Aparat USG nie zmierzy cholesterolu całkowitego ani LDL we krwi, więc badanie laboratoryjne nadal jest konieczne. Samo badanie echokardiograficzne jest bezbolesne, nieinwazyjne i bezpieczne. Nie trzeba być na czczo. Pacjent odsłania klatkę piersiową i kładzie się na lewym boku lub plecach, a lekarz przesuwa po skórze głowicę posmarowaną żelem i obserwuje obraz na monitorze.

Jak obniża się cholesterol lekami?

Leczenie farmakologiczne hipercholesterolemii ma zmniejszyć stężenie aterogennych cząstek we krwi i ograniczyć ryzyko ostrych incydentów naczyniowych. Podstawą są statyny, na przykład atorwastatyna, rosuwastatyna czy simwastatyna. Hamują one wątrobową syntezę cholesterolu, więc komórki zaczynają wychwytywać cząstki LDL z krwi. Przyjmowane długo, trwale zmniejszają ryzyko zawału i udaru, a także stabilizują blaszkę miażdżycową, przez co rzadziej pęka.

Terapia wymaga jednak uwagi i stałego kontaktu z lekarzem. Bóle mięśni po statynach pojawiają się u około 2-10% pacjentów i to najczęstsza dolegliwość zgłaszana w gabinecie. Gdy wystąpią, lekarz może zmienić dawkę albo zaproponować inny preparat z tej grupy, dlatego nigdy nie należy odstawiać leku na własną rękę. Przejściowy wzrost enzymów wątrobowych, który czasem widać w badaniach krwi, nie zawsze oznacza uszkodzenie wątroby i zwykle wystarczy go po prostu obserwować.

Gdy sama statyna nie pozwala osiągnąć docelowego LDL, kardiolog dodaje leki o innym mechanizmie działania:

  • Ezetymib hamuje wchłanianie cholesterolu w jelitach, wspiera statyny i pomaga głębiej obniżyć poziom lipoprotein.
  • Inhibitory PCSK9, czyli przeciwciała ewolokumab i alirokumab, odblokowują receptory wątrobowe i znacznie szybciej usuwają frakcje miażdżycorodne.
  • Fibraty stosuje się głównie wtedy, gdy najważniejsze jest obniżenie wysokich trójglicerydów.
  • Inklisiran działa przez interferencję RNA i podaje się go podskórnie raz na pół roku, co pomaga utrzymać pożądane stężenie lipidów.

Dieta i ruch przy podwyższonym cholesterolu

Zmiana codziennych nawyków to fundament leczenia bez leków. W jadłospisie trzeba ograniczyć nasycone kwasy tłuszczowe i tłuszcze trans, które znajdziemy głównie w tłustym mięsie, fast foodach, wyrobach cukierniczych i żywności wysoko przetworzonej. Zamiast nich powinny pojawić się produkty z rozpuszczalnym błonnikiem, świeże warzywa, pełne ziarna, nasiona roślin strączkowych i garść orzechów dziennie. Dobrze przebadana jest dieta śródziemnomorska, z dużą ilością oliwy z oliwek i tłustych ryb morskich, takich jak łosoś, makrela czy śledź. Zawarte w nich kwasy omega-3 pomagają obniżać trójglicerydy.

Wielu pacjentów pyta o jajka. Jedno duże dostarcza około 186 mg cholesterolu pokarmowego, który u większości osób wpływa na LDL znacznie słabiej niż tłuszcze nasycone. Nie trzeba więc rezygnować z jaj całkiem, wystarczy umiar, a ich liczbę najlepiej ustalić z lekarzem lub dietetykiem klinicznym, zwłaszcza przy współistniejącej cukrzycy.

Drugi filar to regularny trening aerobowy dopasowany do możliwości organizmu. Wytyczne zalecają co najmniej 150 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo, czyli na przykład 30 minut szybkiego spaceru, jazdy na rowerze lub pływania przez 5 dni w tygodniu. Osoby z rozpoznaną chorobą układu krążenia lub wieloletnią hipercholesterolemią powinny przed intensywniejszymi ćwiczeniami uzgodnić z lekarzem bezpieczny zakres obciążeń.

Na co uważać i kiedy iść do lekarza?

Leczenie zaburzeń lipidowych wymaga konsekwencji i sprawdzonych metod medycznych. Preparaty ziołowe i suplementy mogą co najwyżej wspierać terapię, nigdy jej nie zastąpią. Samowolne odstawienie statyn lub innych przepisanych leków albo zmiana ich dawki grozi nagłym wzrostem lipidów we krwi i gwałtownym przyspieszeniem zmian naczyniowych. Wątpliwości dotyczące tolerancji leków, także dyskomfort w mięśniach, trzeba omówić z lekarzem prowadzącym, zanim cokolwiek się zmieni.

Szczególnie czujne powinny być rodziny, w których incydenty sercowo-naczyniowe pojawiały się przedwcześnie. Przy podejrzeniu hipercholesterolemii rodzinnej zaleca się zrobić badania laboratoryjne także u dzieci. Pozwala to wcześnie wykryć wadę genetyczną i chronić naczynia przed wieloletnim, bezobjawowym uszkodzeniem.

Nieprawidłowy lipidogram zawsze powinien ocenić lekarz, bo sama liczba na wydruku nie uwzględnia ciśnienia, stylu życia ani obciążeń metabolicznych. Do lekarza trzeba iść w takich sytuacjach:

  • Nieprawidłowe parametry profilu lipidowego utrzymują się w kolejnych badaniach kontrolnych.
  • Pojawiają się nowe lub nawracające dolegliwości związane z wysiłkiem albo zaburzenia rytmu serca, które utrudniają codzienne życie.
  • Krewni pierwszego stopnia mieli wczesne choroby układu krążenia.
  • Skończyło się 40 lat, bo od tego wieku warto regularnie oceniać układ krążenia w ramach planowej kontroli zdrowia.

Redakcja · wszystkie artykuły